Elektrogevoeligheid en Arbeid

Elektrogevoeligheid en Arbeid

Informatiepunt elektromagnetische velden en de invloed daarvan op gezondheid en werkomgeving

Home EMV Biologische effecten Elektrogevoeligheid Arbo Advies Contact Links




Biologische effecten




Elektromagnetische straling heeft een rechtstreeks effect op weefsels en cellen, waarbij het effect afhankelijk is van de stralingsdosis en de blootstellingsduur.

De grote vraag is in hoeverre EMV tot gezondheidsklachten kan leiden; wat zijn toelaatbare veldsterktes, wat zijn toelaatbare blootstellingstermijnen, is er verschil tussen leeftijdsgroepen en sekse, is er verschil in gevoeligheid bij verschillende mensen etc.

Directe biologische effecten
Directe gevolgen van elektromagnetische velden in het menselijk lichaam kunnen zijn:
  • Inductie van elektrische stromen, door ELF en RF- velden
  • Opwarming, door RF-velden.
Elektrische stromen
De werking van het zenuwstelsel is deels gebaseerd op het doorgeven van elektrische signalen. Een uitwendig elektrisch of magnetisch veld kan de werking hiervan verstoren. Zo kan er bij EMV tot zo'n 100 Hz stimulatie van het netvlies optreden. De betrokkene ervaart hierbij lichtvlekken of lichtflitsen, zogenaamde fosfenen. Deze verschijnselen zijn van voorbijgaande aard.

Daarnaast kan stimulatie van zenuwen tot samentrekking van spieren leiden. Onder normale werkomstandigheden is de sterkte van elektromagnetische velden hiervoor te gering.

Of prikkeling van zenuwen tot andere stoornissen kan leiden moet nog onderzocht worden.

Opwarming
Onder invloed van radiofrequente velden, boven 100 KHz, kan zowel opwarming als inductie van elektrische stroompjes optreden. Boven 10 MHz is opwarming het meest relevante biologische effect.

Opwarming van weefsels kan tot schade aan eiwitten leiden, wat consequenties voor lichaamsprocessen kan hebben.

Bij frequenties van meer dan 10 GHz kan het elektromagnetische veld niet meer doordringen in het lichaam. Er treedt dan alleen opwarming van de huid op.

Als blootstellingsparameter wordt de vermogensdichtheid van het elektromagnetische veld gebruikt; in W/m2. .













Foto: Bevolking

SAR
De opwarming dieper in het lichaam is afhankelijk van de absorptie van elektromagnetische energie per massa-eenheid, uitgedrukt in W/kg. Deze grootheid wordt aangeduid als Specific Absorption Rate, SAR. Als blootstellingslimiet voor RF-velden geldt een gemiddelde waarde van 0,4 W/kg.



Algemene klachten
Er is een groeiende groep mensen die klachten ontwikkelt zoals vermoeidheid, rusteloosheid, hoofdpijn, slaapproblemen etc. en deze klachten in verband brengt met blootstelling aan EMV in de woning of op het werk.

Het is goed mogelijk dat mensen die hiervoor gevoelig zijn effecten voelen van EMV en klachten krijgen, die door andere mensen niet waargenomen worden.
EMV kan in deze gevallen mogelijk het zenuwweefsel in of rondom organen prikkelen, wat niet tot direct meetbare effecten hoeft te leiden, maar hetgeen wel een verstoring van de normale toestand veroorzaakt.

Tot slot is het ook het denkbaar dat er bij herhaalde blootstelling aan relatief zwakke EMV een sensibilisatie van stress-mechanismen optreedt, net zoals het immuunsysteem een allergie voor biologische of chemische stoffen kan ontwikkelen.

Onderzoeken
De eerder genoemde effecten, beïnvloeding van zenuwstelsel en opwarming van weefsels, zijn bekende effecten van EMV. Deze treden pas bij hoge veldsterktes en extreme werkomstandigheden op. Bijvoorbeeld bij mensen die aan hoogspanningskabels werken of medisch personeel dat met MRI werkt.

Over de effecten van EMV met lagere veldsterktes bij langdurige blootstelling zijn nog weinig wetenschappelijke resultaten bekend.



Kinderen
Er zijn aanwijzingen dat kinderen meer risico lopen op leukemie als ze in de buurt van hoogspanningskabels wonen of naar school gaan, maar gezien het beperkte aantal gevallen is dit moeilijk vast te stellen, zie WHO-rapport 2007, informatieblad nr322. Ook wordt de ontwikkeling van hersentumoren bij kinderen in verband gebracht met mobiel telefoneren. Uit een overzicht van The National Cancer Institute, Fact sheet Cell Phones and Cancer Risk, 18-06-2012 blijkt dat ook in dit geval de gegevens tot nu toe niet voldoende zijn om te concluderen dat er daadwerkelijk een verband is. Wel wordt aangeraden om het gebruik te beperken, omdat langetermijn effecten nog niet bekend zijn.

Volwassenen
In een onderzoek van Kleinerman et al, American journal of epidemiology 2004 wordt een verband gelegd tussen het gebruik van elektrische apparaten dicht bij het hoofd, m.n. scheerapparaten en droogkappen, en het voorkomen van hersentumoren bij volwassenen.
Een zeer uitgebreide studie van Huss et al, onder 4,7 miljoen Zwitsers in American Journal of epidemiology 2008, Volume 169, Issue 2,Pp. 167-175 toont aan dat dicht in de buurt van hoogspanningskabels wonen (binnen 50 m) een verhoogd risico op Alzheimer oplevert.

Op dit moment loopt er een onderzoek bij de Universiteit van Utrecht, Institute for Risk Assessment Sciences, naar effecten van mobiele telefoons, zie COSMOS+ 2009-2014.

Overzicht
Een uigebreid overzicht van recente wetenschappelijke onderzoeken naar gezondheidsschade en EMV staat op de site van Belgian BioElectroMagnetics Group.

Bronnen
www.arbokennisnet.nl, Albert Keverling Huisman et al. 2008

Overzicht stralingseigenschappen en toepassingen

Frequentie Golflengte Klasse Verschijnsel / Toepassing     Biologische schade
7,83 Herz 30.000 km EMV-ELF Schumann Resonantie: Radiogolf rondom aarde, ontstaan door bliksemontladingen.     -
50 Hz
6.000 km   
Lichtnet, rondom hoogspanningskabels en elektrische apparaten
    Leukemie bij kinderen?
100 kiloHz
10 megaHz
3 km
30 m
EMV-RF Radio lange golf
Radio korte golf.
100 megaHz    3 m Radio FM-band. Medische MRI (Magnetic Resonance Imaging)
1 - 3 gigaHz 30 -10 cm TV, mobiele telefonie, magnetron, WiFi, PC     Hersentumoren?
10 - 300 gigaHz    3 cm - 10 mm     Radar, satelliet-TV     -
groter dan 1000 gigaHz    

400 - 800 nanometer   Optisch gebied Zichtbaar licht     Blindheid (overdosis)
groter dan 1000 gigaHz     100 - 10 nanometer   Ioniserende straling  UV licht     Huidkanker (overdosis)
groter dan 1000 gigaHz   0,03 nanometer     Röntgen foto        Kankerverwekkend
groter dan 1000 gigaHz    ca 1 picometer     Radio-actieve straling, Radiotherapie        Kankerverwekkend
groter dan 1000 gigaHz    ca 0,01 picometer     Kernfysica, deeltjesonderzoek, kosmische straling   

    -